Tuesday, May 13, 2014

मराठीचा फालतू बाणा

आपल्याला ज्ञात असणा-या कुठल्याही भाषेचा अभिमान असावा. त्यातही मातृभाषेचा तर असावाच. ज्यांना नसेल तो त्यांच्या बौद्धिक कुवतीचा प्रश्न आहे. दर पन्नास कोसांवर भाषा बदलणा-या या देशात तर प्रत्येकाला आपापल्या भाषेचा अभिमान असणं साहजिकच आहे. पण इथे ज्या काही प्रश्नांमुळे डोक्यात काहूर माजलंय, त्यांची उत्तरं मिळण्याचं नावंच नाही. उलटपक्षी चिडचिडच अधिक. नक्की अभिमान कशाचा? आणि का? 
संतमहात्म्यांनी मराठी भाषा जन्माला घातली. मोठ्या कष्टाने नवीन शब्दं वगैरे बनवले. लय मेहनत घेतली बापड्यांनी. पण आज त्या भाषेचा जो काही बट्ट्याबोळ आजूबाजूला पहायला मिळतो ते बघून ज्ञानेश्वरांचा रेडाही म्हणेल की "बाबांनो मी फक्त हंबरतो वाटल्यास, पण तुम्हा नीट बोला." या लोकांचे उच्चार ऐकून ज्ञानोबांनी "चालवली भिंतही कोसळेल." स्वतः सारे संत त्यांच्या साहित्याची होळी करतील. आपण कुठे चुकत आहोत याची जराही जाणीव या महाभागांना नसावी. उलट हेच उच्चार स्पष्ट आणि उत्तम आहेत हीच ह्यांची धारणा. आपण मोठ्ठे!
कानाचे पडदे वाजवणारी कुठली चूक असेल तर ती म्हणजे ण आणि न यांची सरमिसळ. "ण आणि न ही दोन अक्षरं नसून एकच अक्षर आहे. त्यांचे उच्चार आपापल्या जिभेच्या कुवतीनुसार करायचे आणि ती कुठल्याही शब्दात कशीही कुठेही घुसवायची. वाक्य अर्थपूर्णच होतं" - हे समज नसांनसांत घेऊनच यांचं रक्ताभिसरण होत असावं.  मराठी भाषेलाही पश्चात्ताप होत असावा की ही दोन अक्षरं मुळात या भूतलावर आणलीच का. जगात कुठल्याही सजीव अथवा निर्जीव वस्तूचा इतका अपमान झाला नसेल जितका या दोन अक्षरांचा झालाय. कुठे घोडं अडतं काही कळत नाही. "लहानपणापासून असंच शिकत आलोय" हे वर सोयीस्कररित्या सांगायचं. "अरे गद्ध्यांनो, वाचनात कधीतरी आली असतील ना ही दोन्ही अक्षरं? तेव्हा काय बुद्धी शेण खायला गेली होती का? आणि हे प्रकरण आता एवढं फोफावलंय की न्यूज चॅनेल्सवर सरसकट हीच भाषा वापरली जाते. ती शुद्ध करायचे कष्टही कोणी घेत नाही. कारण ज्यांच्याकडे ती शुद्ध करायचे अधिकार आहेत त्यांच्या जिभेलाच भोकं आहेत. ही मंडळी ही अशी भाषा घेऊन समाज वगैरे सुधारायच्या गोष्टी करतात.
दुःख या गोष्टीचं आहे की उच्चारातली ही चूक सुधारायला गेलं की भाषेला लागलीच जातीचं आवरण येतं. "ही तुमची ब्राह्मणी भाषा आहे. तुम्ही सांगाल ते सगळंच बरोबर आहे असं मानायचे दिवस गेले आता." अरे??? हा काय चावटपणा आहे? ण आणि न यांचे उच्चार भिन्न आहेत आणि ते तसेच असतात, ह्यामध्ये जात कुठून आली? सजीव गोष्टी भेटतात, निर्जीव गोष्टी सापडतात, मिळतात या सुधारणेत ब्राह्मणी आव कुठून आला? पण ह्या जातीवाचक उद्गारांवरून कळतं की जिभेबरोबर मेंदूलाही भोकं पडलेली आहेत. "अरे, मूर्खांनो खूपच साध्या चुका आहेत ह्या. कुठेही जात काय आणता?
जी गत भाषेची तीच, किंबहुना त्याहीपेक्षा जरा जास्तच, मराठी सणांची. एक गणपती सोडला तर बाकीच्या सगळ्या सणांना अश्लील, लांच्छनास्पद, घृणास्पद बनवून टाकण्याचं श्रेय मराठीचा फालतू बाणा बाळगणा-यांनाच जातं. होळी आली की चिंब भिजलेली मुलगी, पिचकारी, धुळवड वगैरे शब्दांनी बरबटलेले मेसेजेस आणि फोटो आले. नागपंचमीलाही तेच. दहीहंडीच्या हंडी आणि दह्याचंही फार काही वेगळं नाही. गुढीपाडव्याच्या दिवशी उभारणा-या गुढ्यांचाही वेगळा अर्थ. दिवाळीची रॉकेटं, अंगणातल्या रांगोळ्या, मकरसंक्रांतीचे तीळगूळ, नवरात्र, दसरा कशाचीच सुटका नाही यातून. या सगळ्या अश्लीलतेने सजूनच सण साजरे करायचे आणि म्हणायचं जय महाराष्ट्र. जिभेला खड्डे पडलेले, मेंदूला भोकं पडलेली आणि मन म्हणजे तर टराटरा फाडलेलंच म्हटलं पाहिजे.
हे असं असेल तर कसला अभिमान बाळगायचा. आणि का बाळगायचा. काय घंट्याची मराठीची बोलू कवतिके. आणि म्हणे मराठी भाषेचं संवर्धन केलं पाहिजे. बोडक्याचं संवर्धन. ण आणि न वाचवा आधी. मग बाकीचे स्वर आणि व्यंजनं आहेत. ते सगळं जगलं-वाचलं तर बघू भाषेचं जमतंय का ते. मोठा मराठीचा झेंडा फडकवतायंत स्वागतयात्रेत. त्या झेंड्याच्या कपड्याने मन आणि मेंदू स्वच्छ पुसून घ्या आधी. त्या दांड्याने जिभेला वळण आणा, पडलेले खड्डे बुजवा आणि मग नाचवा झेंडा. आणि हे जमत नसेल तर नका बाळगू मराठीचा बाणा, अभिमान. काय तर म्हणे गर्वच नाही तर माज आहे मराठी असल्याचा.चल, फूट इथून.