Friday, January 25, 2013

पक्या, सोहनलाल आणि जरासंध

पूर्वेला पश्चिमेशी जोडणारा हा पूल. पुलावर वाहनांची वर्दळ तर पुलाखाली धुराची. पुलाचं नाव काहीही असलं तरी जवळच असणा-या एका पडक्या थिएटरच्या नावाने ती जागा प्रसिद्ध आहे. पंचक्रोशीतले तमाम फुके त्या पुलाखालच्या पानवाल्याकडे आपली धुरंधर इच्छा पूर्ण करायला येतात. पानवाल्याच्या बाजूलाच एक हॉटेल होतं, ज्याचं आता लॉटरी केंद्रात रूपांतर झालंय. केंद्राबाहेरच चहाची एक टपरी. या सगळ्या संसाराला लागूनच आणखी एक पानवाला. पूर्वेकडेच पुलाच्या दुस-या बाजूला पार्लेजी बिस्किट फॅक्टरी. स्टेशनकडून येणारा रस्ता उजव्या हाताला पानवाल्याला ठेऊन फॅक्टरीसमोरून उजवीकडे वळून पुढे अंधेरीच्या दिशेने जातो. पानवाल्याकडे पाठ करून उभं राहिलं की समोर फॅक्टरी आणि डाव्या हाताला रस्ता ओलांडून हनुमानाचं मंदिर.

पुलाच्या बरोबर खाली एक लाकडी बाकडं टाकलेलं. बाकडं म्हणजे तीन-चार लाकडी खोके जोडून त्यावर एक फळी बसवलेली. त्या बाकड्याच्या बाजूलाच नेहमी एक रिक्शा लागलेली असते त्यामुळे त्या बाकड्याला वेगळी प्रायव्हसी मिळालेली. बाकड्याच्या बाजूला असणार-या पुलाच्या खांबाला मच्छरदाणी बांधलेली. बाकड्याखाली एक जुनाट आणि ब-याच ठिकाणी कुस्करलेली प्लास्टिकची बाटली. बाकड्यावरच काही मळकी कापडं आणि एक चादर. ही जागा आणि सामग्री जरासंधाची. जरासंध हे काही त्या इसमाचं खरं नाव नाही. फुक्यांनी त्याला बहाल केलेली ती एक पदवी कम नाव. शरीर म्हणजे दारूचं जीवंत गोदाम. दिवसातला सर्वाधिक वेळ हा नशेतच. कुणीही येऊन त्याला बदडून जातं. बदडतं म्हणजे अक्षरशः चोपतं. वेड्यासारखं कुटतं. तरीसुद्धा हा मरत नाही आणि सुधरतही नाही. फुक्यांची अशी धारणा आहे की उद्या याला मधून कापला तरी तो पुन्हा जोडला जाईल (थोडा वेळ लागेल पण होईल.) म्हणून त्याचं नाव जरासंध. ह्याचं म्हणे एक चांगलं घर आहे. भाऊ का कुणीतरी अमेरिकेत आहे. जरासंधाची बायको त्याच्यासाठी रोज डबा आणते. हा खातो आणि त्या बाकड्यावर झोपतो. लोक येऊन ह्याला का मारतात याचा कुणालाच ठाव नाही. हा नित्यनेमाने मार खातो. कुणावरही उलटा हात उचलत नाही. बायकोच्या हातचं जेवण आणि लोकांच्या हातचा मार याने त्याचं पोट भरतं. बरं, ह्याला कुणी मारायला आलं तर फुक्यांपैकीही कुणी मध्येही पडत नाही. धुराच्या ढगांमध्ये याचं चित्रीकरण होतं तेवढंच काय ते.

जी कथा जरासंधाची तशीच काहीशी पक्याची. पक्याला सगळेजण पक्याच म्हणतात. त्याचंही खरं नाव कुणाला माहित नाही. पक्या थोडा वेडसर आहे, म्हणजे खरोखरच तो मानसिक रुग्ण आहे. उंच, किडकिड्या, खुरटी दाढी वाढलेली, डोक्यावरचे अर्धे केस गायब झालेले आणि बहुतांशवेळा अर्ध्या चड्डीतच दृष्टीला पडणारी ही वल्ली. पानवाला, चहावाला यांचा पक्या हा नेहमीचा गि-हाईक. गि-हाईक म्हणजे ग्राहक नाही, तर चेष्टामस्करी करण्यासाठी असलेली हक्काची सोय. जरासंधाप्रमाणेच पक्याही अट्टल दारूडा. पण पक्याचा जीवाभावाचा मित्र कुणी असेल तर तो म्हणजे सोहनलाल. सोहनलाल हे पक्याच्या कुत्र्याचं नाव. त्याच्याही नावाची कथा कुणाला माहित नाही. सोहनलाल आणि पक्याचं नातं घट्ट आहे. एखादवेळेस पक्या पुलाखाली दिसणार नाही पण सोहनलाल त्या जागेशी एकनिष्ठ आहे. पक्या कुठूनतरी येतो आणि पहुडलेल्या सोहनलाल प्रेमाने चापटी किंवा हातातला प्लास्टिकचा कॅन मारतो. सोहनलाल दचकून उठला की हा त्याला लाडात येऊन विचारतो की, "कौन मारा तेरे को?....आं?...कौन मारा?"
सोहनलाल ही एक वेगळी कथा आहे. समस्त कुत्रे परिवाराला लाजवेल असा क्रमांक एकचा आळशीपणा ह्याच्यात ठासून भरला आहे. दिवसातल्या कुठल्याही वेळी हा पहुडलेला किंवा आळस देतानाच्या स्थितीमध्येच दिसणार. सोहनलाल ही म्हणे "सुख सेवा समिती" आहे. (जाणकारांना ही संकल्पना माहितच असेल पण नवशिक्यांसाठी म्हणून सांगतो. सुख सेवा समिती म्हणजे असा सजीव ज्याचे एकपेक्षा अधिक (कमीत कमी पाच) विरूद्ध लिंगी सजीवांशी खूप जवळचे संबंध आहेत.) यामुळेच की काय पक्या आणि फुक्यांसाठी सोहनलाल आदरस्थानी आहे. त्याचा हेवा करणारेही आहेत पण तेही सोहनलालला मानतात. असो.

केव्हाही त्या ठिकाणी गेलं की पक्या आणि जरासंधाचे नवनवीन किस्से कळतात. मागच्या आठवड्यातली गोष्ट. बाकड्याशेजारी नेहमी रिक्शा लावणारा रिक्शावाला त्याची रिक्शा लावून उतरला आणि बाकड्यावर पहुडलेल्या जरासंधाला चोपायला लागला. व्यवस्थित चोप सुरू होता. जरासंध रिक्शावाल्याचे हात झेलत बाकड्यावरून पडला. तंगड्या वर करून हात हवेत उडवत मार खात होता. दहा मिनिटं बदडल्यानंतर रिक्शावाला निघून गेला. जरासंध पुढली पाच मिनिटं त्याच अवस्थेत पडलेला होता. जमिनीवरून उठून बाकड्यावर पूर्वस्थितीत यायला त्याला थोडा वेळ लागला. मूळ पदावर आल्यानंतर पुन्हा बाकड्यावर पसरला आणि झोपून गेला. फुक्यांनी हे सगळं नेहमीप्रमाणे चहाच्या घोटांबरोबर जिरवलं.

पक्याही गेल्याच आठवड्यात कुणाकडून तरी मार खाऊन आला होता. जरासंधाच्या कुटण्यामागचं कारण कळत नसलं तरी पक्याचं मात्र तसं नाही. पक्या मार ओढवून घेतो. म्हणजे कृतीच अशी करतो की समोरच्याकडे दुसरा पर्यायच उरत नाही. पुलाखाली मागे एकदा लोखंडी खांब ठेवला होता. पक्या जोर लावून तो उचलायचा प्रयत्न करत होता. त्याला तसा बघून तीन-चार फुकेही मदतीला धावले. सगळ्यांनी तो खांब उचलला आणि रस्त्याच्या मध्यापर्यंत गेले तोच पक्या म्हणाला, "नही नही....ये ऊधरही अच्छा लग रहा था| वापस रखो|" झालं. त्या तीन-चार फुक्यांनी बदडला. पक्याचा एक गुण वाखाणण्याजोगा आहे. तो कधी कुणाकडे भीक मागत नाही. आजूबाजूच्या लोकांच्या गाड्या पुसतो, केरकचरा काढतो, चार पैसे कमावतो आणि त्याची दारू पितो. मागे एकदा जवळच्याच कुठल्यातरी इमारतीमध्ये गटार साफ करण्यासाठी पक्याला बोलावलं. पक्याने कुठूनतरी दोन टाळकी मिळवली आणि तिकडीने बरीच खटपट केली. पुलाखाली गेलो तेव्हा पक्या मार खाऊन शिव्या घालत आला. तेव्हा कळलं की ह्याने ती इष्ट इमारत सोडून भलत्याच तीन-चार इमारतींची गटारं साफ केली होती.

काल मात्र पक्याचं काहीतरी बिनसलं होतं. कुणीतरी हात साफ केले होते त्याच्यावर. फुक्यांपैकी एक जण त्याला घेऊन आला तेव्हा पक्या शिव्या घालत होता. दारूची नशी उतरली नव्हती किंवा मग नुकतीच चढली असावी. पानवाल्यासमोर पक्या जमिनीवर फतकल मारून बसला. शिव्यांचं च-हाट सुरूच होतं. "बोटल सर पे मारूंगा...फोड डालूंगा|" वगैरे डायलॉग्ज मारत असतानाच त्याच्या हाताला पेप्सीची काचेची िरकामी बाटली लागली. फुक्यांना वाटलं की आता पक्या खरोखरच ही बाटली फोडणार. पक्याने ती बाटली अलगद जमिनीवर आपटली....आपटलीपेक्षा वाजवली. काहीच झालं नाही. पुन्हा वाजवली. पुन्हा काहीच नाही. आणखी एकदा वाजवली. पुन्हा तेच. वैतागून ती बाटली बाजूला फेकली आणि कुठेतरी गायब झाला. फुक्यांचा विरंगुळा झाला.

नेहमीप्रमाणे आज संध्याकाळी पुलाखाली गेलो. जरासंधाचं बाकडं विखुरलेलं होतं. तो कुठेच आसपास नव्हता. मागाहून कळलं की अनधिकृत बांधकामांवरच्या कारवाईत याचं बाकडं गेलं. प्लास्टिकची बाटली, मच्छरदाणी, मळकी कापडं...कशाचाच नामोनिशाण नव्हतं. फळी बाजूला पडलेली होती. रिकामे, लाकडी खोके वाकडे तिकडे झाले होते. त्या नजा-याकडे बघत असतानाच सोहनलाल आला आणि मागाहून पक्या. सोहनलाल इकडे-तिकडे पाय वर करून बाजूलाच लावलेल्या एका गाडीच्या टपावर जाऊन बसला. पक्याने त्या विखुरलेल्या बाकड्याकडे पाहिलं. दोन मिनिटं तो टक लावून बघत होता. मागे वळून एकदा सोहनलालकडे पाहिलं, मिष्किल हास्य केलं आणि निघून गेला. 

अधिकृतपणाच्या चौकटीत अडकलेल्या जगात अनधिकृतपणे जगू पाहणा-या तीन जीवांच्या जगण्यावर पक्या कदाचित मनोमन हसला असेल. धुरांच्या ढगांमध्ये याचंही चित्रीकरण झालं.

No comments:

Post a Comment