Tuesday, December 6, 2011

गया भाड में

जिसे देखो दिमाग की मारनेपे तुला है| ये किया?, वो क्यों नहीं किया?, इसका क्या मतलब है?, यह किसने कहा था?, मुझे क्यों नही बताया?, उसने ये कब कहा?, ये किसने दिया?...अबे रूक! सवालोंकी लॉटरी निकाल रहा है क्या| सास तो ले| और नही भी लेनी है तो दुसरों को ते ढंगसे जिने दे| उनकी सांसें क्यों रोक रहा है? लेकिन सुनना ही कहां है?
खुलके जिने की जैसे पाबंदीही लगायी है| पैसे कमानेके लिए, पेट भरने के कारन काम करना जरूरी है वो पता है| सब करते है और बचपनसे यही सिखाया गया है| बल्कि पुरा बचपन ये ही सिखनेमे बरबाद हो गया| खैर! पापी पेट का सवाल होता है| कुछ चीजें मजबूरन करनी पडती है| लेकिन इसका यह मतलब तो नही ना के दिमाग पे ही रोक लगा दी जाए| किसी की उडान को भले ऐसे कोई रोकता है क्या?
गया भाड मे| जो करना है कर ले, जो भी उखाडना है उखाड ले| ज्यादा से ज्यादा क्या होगा, कुछ दिन भूखा रह जाऊंगा, इधर-उधर भटकूंगा, ठोकरें खाऊंगा, गालियोंको अपना बना लूंगा, खैर, कोई बात नही| लेकिन कम से कम दिमाग तो आजाद हो जाएगा| पर पता नहीं, अंदर ही अंदर एक जंजीर महसूस हो रही है| पैरोंमे लगी इस जंजीरने दिमागको गुलाम बना दिया है|
खुली हवामे सांस लिए एक अर्सा गुजर गया| पिछली बार हाथ-पैरोंको मनचाहा कब फैलाया था ये अब याद नही आ रहा| झुटी मुस्कुराहटोंकी भीड में जोर की हसींका जैसे दमही घुट गया| रोजकी भागदौड में मासूम दौडना गुम हो गया| चेहरेसे टपकती पसीनेकी बुंदोंमे आसू बह गया| पुरानी आदतों का गला घोट के नयी मजबुरींयोंको गले लगा लिया.........
(पता नही ये सब क्यों लिखा है....दरअसल ऐसा सोचाही क्यों है| लेकिन इससे एक बात साबित होती है, की सोच पे पाबंदी नही है|)

Friday, September 23, 2011

एक गिरकी...

(महाराष्ट्र टाइम्स मुंबई टाइम्समध्ये शुक्रवार 23 सप्टेंबरला प्रसिद्ध झालेला हा लेख आहे.)

झुगाड करण्याचा सुगीचा काळ जवळ येतोय. म्हणजे अगदी सेटिंग बरं का. कुठल्याही चुकीच्या किंवा भ्रष्ट कामासाठी नाहीये हा झुगाड. तर आमच्याच ग्रुपला एका सार्वजनिक उत्सवात एकत्र जमवण्यासाठी केलेला हा खटाटोप आहे. कसंय, आज आहे शुक्रवार. बुधवारी घटस्थापना झाली की ढोल पिटायला आणि गरबा खेळायला सुरूवात. आता नाच म्हटलं की तुमच्या-आमच्यासारखा (चिर)तरूणवर्ग मागे कसा राहणार? रविवार असल्यामुळे बाप्पाच्या विसर्जन मिरवणुकीत फुल ऑन अंग आणि पाय हलवून झालं आणि आता येणारा दांडिया म्हणजे कसं आपला ग्रुप घेऊन नुसता धिंगाणा हो. पण त्यासाठी, म्हणजे दहा एक टाळकी एकत्र आणण्यासाठी लई म्हणजे लईच (ई चारवेळा वाचलात तरी चालेल) मस्का आणि बरंच काही करावं लागतं.

गेल्या वर्षी कॉलेज आणि परीक्षा होती म्हणून एकच दिवस सगळ्यांबरोबर गिरक्या घ्यायची संधी मिळाली. उरलेले आठ दिवस स्वत:भोवतीच गिरकी मारून मग झोपी गेलो. पण त्या एका दिवसासाठी दहा जणा-जणींना आणि त्यांच्या परमपूज्यांना 'उच्च विचारसरणी आणि साधं राहणीमान' याचे धडे म्हणून दाखवायला लागले होते. का कोण जाणे, पण या गरब्याविषयी आणि विशेषकरून तो खेळायला जाणाऱ्या मुला-मुलींविषयी भलताच विचार केला जातो. मुलं मुलींना आणि मुली मुलांना टापतात असा शिक्काच या दांडियावर बसलाय. आता एक सांगा अशी कोणती जागा आहे जिथे टापा-टापी होत नाही? आणि या वयात ती नाही करणार तर कधी? पण हे असं परमपूज्यांना पटवताना नाही सांगता येत. लोकांत असलं की बऱ्याचशा गोष्टी मनातच ठेवाव्या लागतात. एका वरवर सोज्वळ वाटणाऱ्या मैत्रिणीच्या घरच्यांना आम्ही मुलं कशी चांगल्या घरातली आहोत, फक्त आमच्या ग्रुपमध्येच आम्ही कसे नाचणार, दहा वाजता दांडिया संपला की कसे सरळ घरी येणार वगैरे वचनांची फैरी भोळा चेहरा करून झाडली होती. त्या प्रयत्नांना फळंही आली होती. त्याचा रिपीट टेलिकास्ट यंदा एखाद्या दुसऱ्या मैत्रिणीच्या घरी करावा लागणार.

पण यावेळचा एक प्रॉब्लेम जरा नवीन आहे. काही पोरं-पोरी नोकरीधंद्याला लागलीत आता. काम, बॉस, पगार, लीव्ह वगैरे गोष्टी करायला लागली. कॉलेजमध्ये असताना अभ्यास, परीक्षा आता काय...? तर बॉस! म्हटलं शनिवार-रविवारी जाऊ तर म्हणे काय एचआरचं बॉण्डिंग आहे कुठे तरी डोंगरावर. आता दांडियासारखं बॉण्डिंगचं उत्तम ठिकाण सापडणार आहे का? आता ही मित्रावळ येईन म्हणतेय. पण, त्यांच्यासाठी सेटिंग करायचं म्हणजे ती कंपनी आमच्यापैकी कुणाच्या तरी परमपूज्यांची हवी ना.

ही अशी जमवाजमव करताना मुख्य लफडा असा की गरबा खेळायचं ठिकाण. सगळ्यांना त्या ठिकाणी येणं आणि तिथून घरी जाणं सोयीचं पाहिजे. (सगळ्याच सोयी पाहिजेत ह्यांना) गेल्या वषीर् जुहूच्या गरब्यासाठी गेलो होतो. तिथून रात्री घरी जाण्यासाठी एका गुज्जू मित्रालाही पटवला होता. त्याच्या गाडीत आपल्या काही टाळक्यांना जागा मिळवून दिली होती. त्यासाठी त्याला थोडा 'खाऊ'ही दिला होता. यावेळी घाटकोपरच्या 'संकल्प'ला जायची इच्छा आहे पोरांची. म्हणजे पासेसचा मेजर झोल. आत्तापासूनच सेटिंगला सुरूवात केलीय. शनिवार-रविवार दोन दिवसांचे पासेस म्हणजे खिसा हलका. 'जॅक लावून' व्हीआयपी पासेस मिळवण्यासाठी एका स्पॉन्सर कंपनीतल्या पोराला पटवायचा खटाटोप सुरू आहे. त्यासाठी रविवारपासूनच त्याला नाक्यावर चहा पाजायला सुरूवात केलीय. शुक्रवारपर्यंत नक्की देतो म्हणालाय. म्हणजे यंदा दोन दिवसांचा तरी प्रश्न सुटणार.

शनिवार-रविवारसाठी व्हीआयपी पासेस मिळणार हे ऐकल्यावर पोरं आणि विशेष करून पोरींचा पुढचा प्रश्न आहे, तो ड्रेसचा. त्याला घागरा-चोली लागले ना? (आता हे तरी स्वत:चं स्वत: बघा ना) त्यासाठी उद्याचा शनिवार शॉपिंग म्हणजे या मुलींबरोबर सुट्टीचा दिवस बरबाद करा. १०० दुकानं फिरा, मॅचिंग रंग बघा, त्यावर अगदी तश्शीच अॅक्सेसरीज शोधा, त्यानंतर टिपऱ्या. हुश्श! मुलींचं नटणं-मुरडणं ठीक आहे हो पण एक कार्टा म्हणे 'तो राजस्थानी फेटाच पाहिजे.' 'हो, घेऊ' असं म्हणण्यापलिकडे काय करणार?

मस्केबाजी, वचनं, भोळेपणाची नाटकं आणि बरंच काही करून टाळकी जमली, ठिकाण ठरलं, पासेस मिळाले, कपडेलत्ते शोधले. हा सगळा खटाटोप केवळ दोन दिवसांच्या त्या गिरक्यांसाठी. लोक विचारतात सांगितलीत कुणी ही थेरं करायला? आमचं उत्तर ठरलेलं 'एरवी तुम्ही सांगता ते आम्ही ऐकतो ना? सणासुदीला, पाहुणे आल्यावर, नातेवाईकांसमोर गुणी बाळांसारखे वावरतो ना? फार कमीवेळा आम्ही नाचण्या-बागण्याच्या गोष्टी करतो हो. दांडियाबद्दल तुमच्या मनात काहीही असो. आम्ही त्याच्याकडे 'एक गिरकी.. जो दुनिया घुमा दे' या दृष्टीकोनातूनच बघतो आणि तसंच बघणार.' जय गिरकी.. जय गरबा. दांडिया रमवानु, खूब खेलवानु मज्जानी लाइफ. 


Tuesday, September 6, 2011

उगीचच

 बरेच दिवसात ब्लॉगकडे बघितलंच नाही. जिवंत आहे की नाही तपासायला लिंकवर क्लिक केलं तर सगळंकाही जागच्या जागी होतं. बरं वाटलं. तसं गोष्टी जागच्या जागी असण्याची सवय नाही त्यामुळे जरा वेगळंच वाटलं. आलोच आहोत मग म्हटलं काहीतरी लिहावंच, थोडावेळ की-बोर्डवर बोटं हाणावीत. सांगण्यासारखं, लिहिण्यासारखं तसं काहीच नाहीये हो. पण आपलं उगीचच.
आजच्या दिवसातली (न) सांगण्यासारखी एक गोष्ट आहे खरंतर. जरा विचित्रच आहे पण अनेक अर्थ दडलेली घटना आहे ही. आजच्या एकाच दिवसात तब्बल तीनवेळा कावळा शीटला अंगावर आणि तेही रात्रीच्या अंधारात. म्हणजे दिवसा उजेडी असा काही गैरप्रकार केला असता तर त्याच्या मागे लागून वचपा काढला असता अशातला भाग नाही. पण तीनदा म्हणजे जरा जास्तच झालं. शुभ-अशुभ हा वेगळाच मुद्दा आहे. पण अहो दुस-याचं समाधान आपल्या अंगाखांद्यावर का घ्या? म्हणजे दुस-याच्या सुखदुःखात सहभागी व्हावं, त्याच्याही आनंदात मी सहभागी आहे पण ही पद्धत नाही ना. याला सहभाग म्हणता येऊ शकत नाही.
ते काहीही असो, पण यातून एक निरीक्षण आणि त्यातून पुढे जाऊन (कावळा शीटला नाही तर) निष्कर्ष काढता येऊ शकतो की (बहुतांश) कावळ्यांची उत्सर्जनाची वेळ अंधार पडल्यावरची असते. दिवसभर खा खा खाऊन....पचनक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर अंधारात कुणाचं फारसं लक्ष नसताना हळुचकन उत्सर्जनक्रिया पार पाडली जाते असे म्हणता येऊ शकते. हे संशोधन अजून पूर्ण झालेले नसून केवळ हायपोथिसिस मांडण्यात आला आहे. या घटनेतून अजून एक गोष्ट सिद्ध होते की रात्रीच्या अंधारातही कावळ्यांचा नेम अचूक असतो. एकच डोळा आणि काळोख असला तरी एक अदृश्य शक्ती कावळ्यामध्ये असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
कावळा हा तसा शक्तीशाली पक्षी आहे. आत्म्याचं वाहन म्हणून त्याच्याकडे बघितलं जातं. पिंडाला कावळा शिवला म्हणजे आत्म्याला मुक्ती मिळाली असं जेव्हा म्हटलं जातं तेव्हा तो आत्मा कावळ्याच्या पाठीवर बसूनच पुढच्या स्टेशनला जातो. ते श्राद्धाचं जेवून, आत्म्याला पोचवून परतीचा प्रवास करेपर्यंत सांयकाळ उजाडणं साहजिकच. आणि या एवढ्या व्यस्त दिनक्रमात "मोकळं" व्हायला वेळ मिळणंही जरा अवघडच. त्यामुळेच की काय रात्रीच्या समयी जरा निवांत होण्याआधी ही क्रिया उरकून घेतली जात असावी. जो आत्मा पोचवला त्याच्याच वंशजावर ही पोचपावती पाठवली जात असेल.

कावळ्याची हुशारी दर्शवणारा एक व्हिडिओ मला प्रचंड आवडला. 




खरंतर मोरापेक्षा कावळ्याला आपला राष्ट्रीय पक्षी घोषित केलं पाहिजे. त्याच्याएवढा चतुर, हुशार, चाणाक्ष आणि तितकाच लोभस, रूबाबदार, आकर्षक (ही विशेषणं कावळ्याच्या संदर्भात समजण्यासाठी त्याला जवळून पाहणे गरजेचे आहे.) पक्षी शोधून सापडणार नाही. ब्लॅक ब्युटी म्हणतात ती हीच. मी तर म्हणेन की ब्लॅक ब्युटी विथ ब्रेन आहे. जंगलामध्ये वाघ, सिंह किंवा इतर मांसभक्षक प्राणी बाहेर पडले की माकडं धोक्याचा इशारा देतात. पण गावांमध्ये वगैरे माकडांना हुसकावून लावण्यासाठी कावळ्याचा आवाज काढला जातो. वाघ, सिंहसदृश प्राण्यांनी याचा विचार करून कावळ्याशी करार केला पाहिजे असे एक प्रामाणिक मत आहे (याचा मतप्रवाह आणि पुढे जाऊन विचारसरणी तयार झाली पाहिजे) कावळा हा खरोखरच आदराला प्राप्त पक्षी आहे.
असो, हाणलेली बोटं आता कोकलाया लागलीत आणि पोटात पण कावळे ओरडू लागलेत. काही फार अवजड वगैरे लिहायची इच्छा आणि शक्तीही नव्हती. मनाला आणि त्याहून जास्त शरीराला स्पर्शून गेलेली ही घटना होती त्यामुळे वरचा प्रपंच त्याचेच पडसाद आहेत असे मानले जावे. एवढं लिहून आपले दोन शब्द संपवतो. जय हिंद जय काव.

तळटीप - अंधारात शीटलेला पक्षी कावळाच होता कशावरून? असा प्रश्न जाणकारांनी कृपया विचारू नये. आणि अजाणते असाल तर अजून खूप आयुष्य आपल्याला अनुभवायचंय असं स्वतःला समजावे.

कावळ्याच्या या काही लोभस छबी

                                        कावळ्याच्या पोटात जेव्हा कावळे ओरडतात



                                       उड्डाणापूर्वी            



                                          दो कव्वों का जोडा बिछड गया रे


                                         तुझ्यामाझ्या सवे


                                          माझी होशील का?


                                         सागरा प्राण तळमळला...

Wednesday, July 20, 2011

भोगरा

प्रिय विश्वनाथ,

एखाद्या न दिसणा-या जीवाणू-विषाणूसारखा मृत्यू सभोवताली घुटमळत असतो. कधी कुणाला कसा काय त्याचा संसर्ग होईल काहीच सांगता येत नाही. त्या अदृश्य शक्तीला शरण जाण्याशिवाय गत्यंतर नसतं. पण एखादी व्यक्ती अचानकपणे शरण जाते आणि......सुन्न होतं सगळं. असं काही होऊ शकतं हे कुणाच्या ध्यानीही नसतं हो. 

रोज सकाळी उठायचं. आवरा-आवर करायची. ऑफिसला जायचं. कामं उरकायची. संध्याकाळी नाक्यावर टवाळक्या करायच्या. दुनियेला फाट्यावर मारत चार शिव्या हासडायच्या. घरी येऊन जेवून शांत निजायचं. ठरलेला दिनक्रम. सगळं गृहीत धरलेलं. पण एखाद्या दिवशी गृहितक चुकलं म्हणजे? संपलंच की. पायाखालचा रस्ता असणारच आहे असं मनात धरून आपण चालत असतो. पण एकेदिवशी तोच दुभंगला म्हणजे मग कळतं की आपल्यासाठी खूप गोष्टी taken for granted असतात.

मूंगडाल चिलीया...मूंगडाल चिलीया ओरडत तू यायचास आणि समस्त पत्रकारांच्या पोटातल्या कावळ्यांना खाऊ घालायचास. लहानांपासून थोरांपर्यंत आणि काल आलेल्या नव्या भिडूपासून ते जुन्या जाणत्या गड्यापर्यंत सगळ्यांच्या आवडीनिवडी...खाण्याच्या वेळा तुलाच माहिती. "उपर क्या है?" या प्रश्नाला "कॅण्टीन" असं मिश्कील उत्तर देऊन खट्याळ हसू तोंडावर आणायचास. हळूच कानात येऊन "मेरे बेटे के लिए फटाके का बंदूक लायेगा?" विचारायचास.

अरे विश्या उद्या कुणाला हाक मारून चहा मागायचा रे? "रिपीट" अशी आज्ञा वजा विनंती कुणाला करायची? अरे तू रोज असणारच हे मनात धरलंच होतं आम्ही. असा निघून जाशील असं कधी वाटलंच नव्हतं रे. कपातून चहा आणणारा तू, डोळ्यांतून पाणीही आणलंस. वा रे वा. शाब्बास!

तुझ्या त्या भोगरा या शब्दाचा अर्थ मला तरी कधी कळला नाही. आणि यापुढे मी तो कुणाला विचारणारही नाही.

रारंगढांग पुस्तकातलं ग्यानसिंगच्या तोंडचं वाक्य आठवलं. "आदमी जब मर जाता है तो उसका क्या रहता है? एक यादगारी!"

तुझा रिपीटर

Wednesday, May 18, 2011

अखेरचा हा...


शाळेच्या दारात असलेल्या लोकमान्य टिळकांच्या पुतळ्याला वाकून केलेला नमस्कार... हा पार्ले टिळकच्या प्रत्येक विद्यार्थ्यावर नकळत झालेला संस्कार. 'त्या'दिवशी केवळ शाळकरीच नव्हे तर कमरेत वाकलेले आजोबाही शाळेत जमले होते आणि तसाच नमस्कार करत होते... बघताबघता सारे मैदानभर माणसं जमली.. आणि शिपाईमामांनी घंटेचे टोल दिले... सर्व मुले जागेवर स्थिर झाली आणि मे महिन्याची सुटी असूनही प्रार्थनेचे सूर निनादले...
निमित्त होते जुन्या इमारतीला द्यावयाच्या निरोपाचे. त्यासाठी नेहमी आखून ठेवलेल्या लाल मातीच्या मैदानावर लाल कार्पेट अंथरण्यात आले होते. पूर्ण मैदानभर मांडलेल्या खुर्च्या हाऊसफुल्ल झाल्या होत्या. बाजुच्या रांगामध्येही विद्यार्थी उभे होते. ही एवढी गर्दी कशासाठी जमली होती... तर आपल्या शाळेची इमारत आता इथे नसणार. नव्या इमारतील हीच शाळा पुन्हा भरेल. पण आपण ज्या वास्तूत घडलो, शिकलो, रडलो, पडलो ती वास्तू आता नसणार... म्हणूनच प्रत्येक जण वर्गातल्या बाकापासून प्रसाधनगृहापर्यंतच्या अनेक ठिकाणांचे फोटो कॅमेरॅत साठवत होते... तर काही डोळ्यात. पण त्या प्रत्येक डोळ्याच्या कडा आठवणींच्या अश्रूंनी ओल्याचिंब झाल्या होत्या.
एखादी इमारत ही फक्त वास्तू नसते तर संस्कारांचे बाळकडू पाजत भविष्यात भरारी घेण्यासाठी पंखांमध्ये बळ देण्याचं काम करत असते. त्या वास्तूमध्येच ते भिनलेलं असतं. एखाद्या व्यक्तीच्या नावाभोवती जसं वलय असावं तसं त्या वास्तूच्या बाबतीत होतं. पार्ले टिळक विद्यालय हे नाव आणि वास्तूही याला अपवाद नाही. ही शाळा आता नव्वदीच्या उंबरठ्यावर आहे. पण या नव्वदीपैकी साठ वर्षं एकाच ठिकाणी अचल पर्वताप्रमाणे उभी असलेली वास्तू आता पाडण्यात येणार आहे.

बदल हा निसर्गाचा नियम असला तरी हा बदल मात्र माझ्यासारख्या अनेकांच्या डोळ्यांच्या कडा ओल्या करणा-या आहेत. साठ वर्षं जुनी इमारत पाडून नवीन इमारतीत शाळा सुरू होणार हे बरेच दिवस ऐकून होतो. मुळात शाळेची इमारत पाडणार हे ऐकूनच कसंस झालेलं. निरोप द्यायच्या दिवशी कार्यक्रम ठेवला होता. त्यासाठी शाळेत गेलो. गेटमधून आत शिरलो आणि आपोआपच मुलांचा आरडाओरडा, डस्टर बाकावर आपटणं, कविता, पाढे ऐकू येऊ लागले. समोरची चित्रं झपाझप बदलत गेली.

शाळेतली ती एका विशिष्ट चालीत वाजणारी घंटा, शाळा भरल्याची, सुट्टी झाल्या अगर संपल्याची, शाळा सुटल्याची जाणीव करून द्यायची. सकाळी व्यवस्थित इस्त्री केलेल्या कपड्यांची, संध्याकाळी मातीच्या रंगाशी स्पर्धा चालायची. मोठ्या उत्साहाने सकाळी शाळेत आगमन व्हायचं आणि शाळेत घडणा-या 'धड्यांचा' परिणाम मूडवर होऊन त्याच मूडमध्ये संध्याकाळी घरी यायचो. मग हातपाय धुऊन त्याच मूडनुसार रात्र जायची.

मूल्यशिक्षण आणि पर्यावरणाची महती कितीही असली तरी ते दोन्ही तास कंटाळवाणेच असायचे. याचा काय फायदाय?” हे एकमेकांना समजावण्यात तो पहिला तास जायचा. आणि मग रांगेत बम्बार्डिंग सुरू व्हायचं. एखाद्या विषयाच्या सर किंवा बाई मजेशीर असल्या की तास मजेत जायचा, कधी संपायचा ते कळायचंच नाही. तोच एखाद्या कंटाळवाण्या शिक्षकाचा असला की पुस्तकातली 'व्यक्तिमत्वं रंगीत' होऊ लागत किंवा मग वहीचं शेवटचं पान भरायला सुरूवात व्हायची.

तासाला आपल्याला विचारलेल्या प्रश्नाचं उत्तर आलं नाही की कसंतरी व्हायचं. बरेचदा तर दुस-याला विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरं माहित असायची. पण नेमकं स्वतःला विचारल्यावर गोची व्हायची. बरोबर उत्तर दिलं की हवेतून फेरफटका व्हायचा. विषयाचे तास ठिकठाक असले तरी मज्जा यायची ती चित्रकला आणि कार्यानुभवाच्या तासाला. शिवणकाम काय, सरळ टीप, उलटी टीप, साखळी टाका, गव्हाचा टाका काय, हस्तकला काय, कागदाच्या वस्तूच काय बनवायचे...क्रिएटिव्हिटीची शेतीच चालायची. एकदा कंटाळा येऊन तर काही मित्रांनी एकमेकांचे केसच कापले होते. यांच्या बरोबरीने असणारा शा.शि (शारीरिक शिक्षण)चा तास म्हणजे पांढरा रंग किती बदलू शकतो याचा प्रत्यय आणून देणाराच.

बॅकबेंचर्स आणि पुढल्या बाकावरील मुलंयांच्यात खुन्नस असायची. अगदी कोल्डवॉर. बॅकबेंचर्स म्हणजे आडदांड आणि टवाळक्या करणारी तर पुढली मुलं म्हणजे अतिहुशार, अतिसिन्सिअर, आगाऊ. थोडक्यात, प्रत्येक बाबतीत जरा अतिच. शेवटच्या बाकावर बसून शिक्षकांची, पुढल्या बाकावरच्या मुलांची आणि प्रसंगी मुलींच्या खोड्या काढण्यात काय मजा होती कुणास ठाऊक. जमवलेले खडूचे, खोडरबराचे, पेन्सिलीचे तुकडे, कागदी रॉकेट्स एकमेकांना मारताना जबर मजा यायची. पुस्तकं, कंपासपेट्या, डबे इतकंच काय तर अगदी दप्तरं लपवण्याचे प्रकारही तासाला बिनदिक्कतपणे सुरू असायचे.
फेकाफेकीमध्ये चुकून ते बाई-सरांना लागलं की संपलं. मग फक्त आणि फक्त शिक्षा. हा प्रकारच मुळी अजब होता. आता मजेशीर वाटत असला तरी तेव्हा जबर भीती वाटायची. हातावर आडवी किंवा उभी पट्टी मारणे, बाकावर, वर्गाबाहेर, भींतीकडे तोंड करून उभं राहणे, शिक्षकांच्या बाजूला खाली जमिनीवर बसणे, ग्राउण्डला फे-या मारणे, माहितीपुस्तकात 'मी असं परत कधी करणार नाही' हे लिहून त्यावर आई-वडिलांची स्वाक्षरी आणणे, एखादा धडाच लिहून आणणे हे प्रकार अनुभवताना काय हालत व्हायची ज्याची त्यालाच ठाऊक.
बाकावर उभं केलं की, आपण सगळ्यात उंच आहोत यातच धन्यता मानून इतरांना चिडवून दाखवलं जायचं. 'बाई, मला पाठीचा त्रास आहे' वगैरे काकुळतीला येऊन सांगितलं की नुसतंच उभं राहावं लागायचं. वर्गाबाहेर उभं करण्यासारखी शिक्षा नाही. गॅलरीतून दिसणारं विहंगम दृश्य बघताना ही शिक्षा नसून एक प्रकारची दिक्षाच आहे असं वाटायचं. माझ्या एका मित्राचं माहितीपत्रक तर 'मी तास सुरू असताना बाक वाजवत होतो' या व यासारख्या वाक्यांनी भरलं होतं. पुन्हा एकदा शिक्षा झाल्यावर तो म्हणाला की माहितीपत्रक भरलंय. तेव्हा त्याला वहीवर लिहून आणायला सांगितलं, हा भाग निराळा.

तासाला त्या विषयाचं पुस्तक आपल्याजवळ असणं किंवा नसणं आणि नसल्यास त्यामागची कारणं हा खरंतर पीएचडीचा विषय आहे. विषय कुठलाही असो, पुस्तकातल्या चित्रांवर चित्रकलेचा तास सुरू व्हायचा. व्याकरणातले लिंग बदलइथे वास्तवात उतरायचे. कविता, धड्यांमध्ये नको नकोते शब्द घालून किंवा काही अनावश्यकशब्द गाळून विषय नीट समजून घेतला जायचा. ए.वा.उ, पू. वा. उ., रि.जा.भ., ए.श.उ, महत्त्वाचे, अतिमहत्त्वाचे, ऑप्शन अशा शब्दांनी पुस्तकाला वेगळीच शोभा यायची. त्यातही ते भूमितीचं पुस्तक असेल तर ऑप्शन हा शब्दच इतर कुठल्याही आकृतीपेक्षा जास्तवेळा दिसायचा. प्रयोगवह्या, निबंधवह्या, मूल्यशिक्षण-पर्यावरणाच्या वह्या क्वचितच पूर्ण असायच्या. गृहपाठ हा प्रकार तर घरी जाऊन मुद्दाम विसरला जायचा. फार कमी जणांनी पाचवी आणि फार फार तर सहावीनंतर गृहपाठ केला असेल.

शाळेतल्या स्पर्धा, वार्षिकोत्सव, क्रीडामहोत्सव, आंतरवर्गीय सामने, समूहगायन स्पर्धा, अथर्वशीर्ष स्पर्धा यात तर दोन वर्गांमध्ये चुरस असायची. १५ ऑगस्टची रांगोळी स्पर्धा असो किंवा सर्वोत्कृष्ट हस्तलिखिताची स्पर्धा असो, अभ्यासाची ढाल असो की खेळांसाठी मिळणारी ढाल असो, ती मिळवण्यासाठी सगळेचजण जीव तोडून मेहनत करायचे. दोन वर्गांमध्ये भांडणं, वादावादी, मारामारीसुद्धा व्हायची. शिक्षक पार्शिलिटीकरतात हे वाक्य आपण हरलो की तोंडून बाहेर पडायचं. हरणं सहनच व्हायचं नाही.

पटांगण, भूगोल दालन, चित्रकला, संगणक कक्ष, संगीत कक्षा, रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र, जीवशास्त्र, कचेरी, शिक्षक व शिक्षिका, पर्यवेक्षिका, उपमुख्याध्यापिका, मुख्याध्यापिका या नावाच्या पाट्या असणा-या खोल्यांनी त्या वास्तूला खुलवलंच. संध्याकाळच्या वेळी पटांगणावर पाणी मारताना मातीचा दरवळणारा सुगंध दिवसभराचा ताणच घालवायचा. ते मारणारे माळी किंवा शिपाईदादा हे व्यक्तिमत्त्व नसून एक रसायनच म्हणा ना. काहींची अशक्य भीती वाटायची. तर काही काका जवळचे वाटायचे.

या सगळ्याबरोबरच असणारी तीही शालेय जीवनातली महत्त्वाची व्यक्ती. तीच्या असण्या किंवा नसण्यावर आपलं वर्गात असणं किंवा नसणं अवलंबून असायचं. तीने आपल्याकडे बघून स्मितहास्य केलं की आपण वर्गातून थेट स्वर्गात जायचो. हीफक्त माझ्यासाठीच आहे किंवा मी फक्त तीच्यासाठीच जन्माला आलोय वगैरे वगैरे जोशपूर्ण डायलॉगबाजी (अर्थात मनातल्या मनात) चालायची. रक्षाबंधनला मात्र तीला अजिबात भेटायचं नाही, हा नियमच होता.

शाळेचं भव्य पटांगण, टिळकांचा पुतळा, पहिल्या मजल्यावरची ती घंटा, फळा, खडू, डस्टर, शाळा भरल्यावर (किंवा सुट्टी संपल्यावर) लागणारी रेकॉर्ड, नंतर होणारी प्रार्थना, मौन, ध्वनिक्षेपकावरून सादर केले जाणारे कार्यक्रम, ओळीने होणारे कमी-अधिक कंटाळवाणे तास, ऑफ पिरियड, तासाला चालणा-या घडामोडी, चिडवाचिडवी, भांडणं, एनसीसी-एमसीसी परेड, व्यायामप्रकार, मोठ्याने म्हटलेल्या कविता, पाठ केलेली वृत्तं, सुभाषितं, सुट्टीतले डबे, हरवलेल्या कंपासपेट्या, वॉटरबॅग्ज, वह्या, पुस्तकं, पेनं, पेन्सिलीचे, खोडरबरांचे तुकडे, बाकावर केलेलं कोरीव काम, रंगवलेल्या भिंती, त्यावर लिहिलेले सुविचार’, प्रयोगशाळेत फोडलेल्या टेस्टट्यूब्स, चंचूपात्रं, चित्रकलेच्या तासाला काढलेली व्यंगचित्रं, कार्यानुभवाच्या तासात घेतले जाणारे वेगळेच अनुभव, दरवर्षी निघणा-या सहली, वार्षिकोत्सव, क्रीडामहोत्सव, मिळालेल्या ढाली, वक्तृत्वस्पर्धा, नाट्यस्पर्धा, पथनाट्यं, विज्ञान मंडळ, प्रश्नमंजुषा, अपूर्ण गृहपाठ, अनियमीतपणे पूर्ण केलेल्या प्रयोगवह्या, भोगलेल्या शिक्षा, आपल्या चुकीमुळे दुस-याने भोगलेल्या शिक्षा, होणा-या पालकसभा, केल्या जाणा-या तक्रारी, वर्गप्रतिनिधींबरोबरची भांडणं, अभ्यासाचं, मार्कांचं, परीक्षेचं, ‘तीचं टेन्शन....हे सारं काही शाळा सुटली आणि सुटलंच. तेव्हा सुटलेली ती शाळा पुन्हा कधी भरलीच नाही. पण सुटताना त्या चालीत वाजणा-या घंटेच्या टण् टण्मधला शेवटचा टण् मात्र अजूनही कानात घुमतो आहे.

...आतापेक्षा अधिक मोठ्या नव्या इमारतीत, चकाचक वर्गामध्ये उद्या 'पार्ले टिळक'चे वर्ग भरतील... इमारत बदलली तरी संस्कार, मूल्यं, तो टिळकांचा पुतळा सारे सारे असेल... पण माझ्यासारख्या शेकडोजणांचं बालपण समृद्ध करणारी 'ती' शाळा नसेल...



Tuesday, April 26, 2011

मद्यांदोलन

(हा विषय खूप गहन आहे. लेखकाच्या विचारधारेशी वाचक सहमत होतीलच याची शाश्वती नाही. स्व-जबाबदारीवर वाचावा.)
इतिहासात अनेक मोठमोठी आंदोलनं झाली. म्हणजे तेव्हा वास्तवात घडली आणि त्यानंतर पुस्तकात घडत होती म्हणून आम्हाला कळली. अशी एखादी चळवळ, रस्त्यावर उतरून प्रोटेस्ट, कँडल मार्च, उपोषण, पोलिसांची लाठी खाणं (हे जरा फारच होतंय. असो) अनुभवलं पाहिजे प्रत्येकाने. आपापल्या परीने एखाद्यातरी गोष्टीचा विरोध केलाच पाहिजे. समाजाच्या दृष्टीने ती गोष्ट कितीही क्षुल्लक, अर्थहीन, “वजा ट” दर्जाची असली तरी लोकलज्जा बाळगू नये. आंदोलनं करण्यासाठी इश्यूपेक्षा ईर्षा महत्त्वाची असते. चळवळींसाठी नैतिक मूल्यांपेक्षा मानसिक, शारीरिक अस्वस्था असावी लागते. उपोषणासाठीही तसंच काहीतरी. सध्या आंदोलनं, उपोषण, चळवळीचं वातावरण आहे. पुरस्कार वापसी, असहिष्णु वातावरण असल्याचीही मोठी चर्चा आहे. त्यामुळे वाहत्या गंगेत आपणही हात धुवून घ्यावेत. 
पण आमचा इश्यू जरा वेगळा आहे. गांभीर्य असलं तरी त्यात नैतिकता नाही असा आरोप होत असल्यामुळे आंदोलनाचा झेंडा इथेच फडकवला जात आहे. महागाईच्याविरोधातलं हे बंड आहे. भाज्या, जीवनावश्यक वस्तूंचे दर थेट स्वर्गातल्या अप्सरांना जाऊन भिडलेत. डाळींना तर हिरे-मोत्यांएवढी किंमत आली आहे. त्यातलीच एक तार धरून आम्ही पहिल्या धारेचं आंदोलन छेडत आहोत. 
मागे दारूच्या किंमतीत वाढ झाली म्हणून आंदोलन आणि उपोषण करण्याचा निर्णय घेताच क्षणी काही समाजकंटकांकडून आमच्यावर चकणा फेकण्यात आला होता. पण त्याची आम्हाला चिंता नाही. एका क्वार्टरमागे दहा-वीस नव्हे तर थेट सत्तर रूपये वाढवणे म्हणजे नशेतल्या माणसाला अघोरी प्रकारांनी शुद्धीत आणण्यासारखे आहे हो. एकतर सुखी राहण्यासाठी पैसे कमी पडत असतात हे दुःख व्यक्त करण्यासाठी बाटलीला जवळ करावी तर तीसुद्धा आवाक्याबाहेर जायच्या गोष्टी करायला लागली. याचा तीव्र शब्दांत निषेध नोंदवण्यात आला. खिडकीत, तसंच खाली इमारतीच्या एण्ट्रन्सला निषेधाचे होर्डिंग्ज लावण्यात आले. 
पण आता मात्र असहिष्णुतेची हद्दच झाली. दारूवर थेट बंदीचा घालण्याचा निर्णय घेण्याचा विचार सध्या सुरू आहे. हा विचार भीषण आहे. या विचारामागे सुप्त हिंसा दडलेली आहे. मनातल्या कोंडमा-याला वाट करून देणारी ही बाटलीच जरा का कुणी हिरावून घेतली तर येत्या काळात आम्ही पामरांचा मानसिक संतुलनाचा डोलाराच कोसळेल. आणि त्याचीच परिणती अराजकामध्ये होईल. त्यामुळेच याचा सारासार विचार व्हावा आणि संपूर्ण दारूबंदी ऐवजी काही पर्यायावर चर्चा व्हावी. हे जो पर्यंत होणार नाही तो पर्यंत हे मद्यांदोलन सुरूच राहील.
असो. आंदोलनाला काही पाश्वर्भूमी असते. प्रमुख मागण्या आणि काही कारणं असतात. काही प्रमुख मागण्या येथे मांडण्यात येत आहेत. त्याचा विचार शिफारस समितीने करावा.
१. दारूवरील अतिरिक्त सेवा कर त्वरीत कमी करण्यात यावा.
२. शेतकरी, अत्यल्प उत्पन्न गट, शालेय, महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांप्रमाणेच मद्यार्थ्यांसाठी काही खास सोयी-सुविधा आणि विशेष योजना राबवल्या जाव्यात. उदा. बस, ट्रेनमध्ये राखीव कम्पार्टमेण्ट किंवा जागा असाव्यात. संसदेत १/७ आरक्षण असावे.
३. काही ठराविक मद्यांवर सरकारने सबसिडी द्यावी.
४. मद्याच्या प्याल्याला प्रथमच ओठ लावणा-यांसाठी खास शिष्यवृत्ती देण्यात यावी.
५. अ. परदेशी मद्यांच्या आयातींमुळे देशी दारूंवर अतिक्रमण होऊन इथल्या मूळ मद्योजकांवर त्याचा विपरीत परिणाम होत आहे. त्यामुळेच सरकारने स्व’देशी’चा आग्रह धरावा.
ब. मेक्सिको देशाने त्यांचे टकिला हे देशी पेय जगाच्या कानाकोप-यात नेऊन पोचवलं आहे. त्याच पद्धतीने सरकारने ताडी, संत्रासारख्या प्रकारांना प्रोत्साहन द्यावे.
६. दारूच्या गुत्त्यांसाठी वाढीव एफएसआय देण्यात यावा. घरगुती दारू निर्मितीला लघु-उद्योगाचा दर्जा देऊन त्यासाठी अर्थसंकल्पात विशेष तरतूद करण्यात यावी.
७. मद्याचं अतिसेवन करणा-यांवर कारवाई करावी. जेणेकरून मद्याचा साठाही कायम राहील आणि अतिसेवनामुळे आरोग्याला होणारे अपायही टळतील.
टीप - या व्यतिरिक्त आपल्या काही मागण्या असतील तर त्वरीत संपर्क साधावा
या मागण्या पूर्ण होईपर्यंत..........
वाचकांच्या सोयीसाठी दारूची काही माफक माहिती देत आहोत.

दारूसर्व दारूंमध्ये एथिल अल्कोहोल (मद्यार्क) कमी अधिक प्रमाणात असते. यात अनेक प्रकार आहेत. देशी दारू आणि घरगुती किंवा हातभट्टीची दारू- जास्त प्रमाणात घेतली जाते.वाईन्स - यापैकी घरगुती वाईन ही कमी मद्यार्क असल्यामुळे (म्हणजे 5-10 टक्केपर्यंत) इतर दारूप्रमाणे तिचे फारसे दुष्परिणाम होत नाहीत. घरगुती वाईन द्राक्षे, मोहाची फुले, तांदूळ, गूळ, काकवी, काजू, इ. कोणत्याही गोडसर वस्तूपासून तयार केली जाते. वाईन हा प्रकार मुरवलेल्या पदार्थापासून बनवतात. त्यात पाणी व इतर पदार्थही असतात म्हणून मद्यार्काचे प्रमाण सौम्य असते. आपल्याकडे अनेक आदिवासी समाजांमध्ये अजूनही वाईन्स लोकप्रिय आहेत आणि त्यांना स्थानिक नावे आहेत.

जास्त मद्यार्काचे प्रकारदारूचे इतर प्रकार हे बाष्पीभवन करून (यालाच 'गाळणे' असे म्हणतात) तयार करतात. त्यात मद्यार्क जास्त असते. देशी दारूत 40-50% मद्यार्क असतो. अर्थात ही 'कडक' दारू असते. हातभट्टीची दारूही यासारखीच कडक असते पण त्यात 'किक' येण्यासाठी आणखी काही पदार्थ (नवसागर, बॅटरी सेल, इ.) असतात. देशी दारू बहुधा मळीपासून बनवतात.
इंग्लिश या नावाने ओळखली जाणारी दारू ही जास्त काटेकोरपणे बनवलेली व व्यापारी कंपन्यांची लेबले लावून येते. रम, व्हिस्की, ब्रँडी इ. प्रकार जास्त मद्यार्काचे असतात. (सुमारे 40%). या सर्व प्रकारांचे व्यसन लागू शकते. त्यामुळे ती अंतिमत: देशी दारूप्रमाणेच घातक मानायला पाहिजे. भारतात सुमारे 21% पुरुष कमीअधिक प्रमाणात दारू घेतात असे आढळते.
वाईन्स सौम्य म्हणून कौटुंबिक पातळीवर वापरल्या जातात. त्यांचा मादक परिणाम सौम्य असतो. त्यामानाने दुष्परिणाम अल्प असतात व कमी वेळ टिकतात. मात्र जास्त मद्यार्कामुळे इतर प्रकारांची सवय लागण्याची शक्यता अधिक. बाजारू दारूमुळे जास्त व्यापक सामाजिक दुष्परिणाम होतात. तरीही आपल्या देशात कोणतीही दारू (वाईन असो किंवा नसो) घातक आहे असे मानले जाते. काही सामाजिक कार्यकर्ते सौम्य व कडक असा भेद न करता पूर्ण दारूबंदीची भूमिका घेतात.जागतिक आरोग्य संघटनेने मात्र सौम्य मद्यार्काचा शरीराला काही प्रमाणात औषधी उपयोग होतो अशी भूमिका घेतलेली आहे.
- मेंदूवर त्याचा शामक (थंडावणारा) परिणाम होतो आणि सुरुवातीस विचार संथावणे, तरंगणे, हलके वाटणे, इ. परिणाम जाणवतो. ब-याच लोकांना एवढाच परिणाम अपेक्षित असतो आणि इथे ते थांबूही शकतात.

दारूचे शारीरिक परिणाम- अल्प प्रमाणात घेतल्यास मद्यार्क हे भूक वाढवणारे, उब आणणारे, छाती साफ करणारे, रक्तवाहिन्या सैलावणारे रसायन आहे. माणसाला झोपेत 'ढकलण्यासाठी' त्याचा वापर पुरातन काळापासून झाला आहे. पोटात घेतल्यानंतर मद्यार्क जठरातून रक्तात पसरते आणि काही मिनिटांतच त्याचा परिणाम जाणवतो.
- जखमा निर्जंतूक करण्यासाठी दारू वापरण्याची पध्दत पूर्वीपासून आहे.
- पण मद्यार्क हा जातीने मादक पदार्थ आहे. (मद्य म्हणजेच मादक) त्याचे शरीराला व्यसन लागते. हळूहळू त्याच 'सुखद' परिणामांसाठी त्याचे प्रमाण वाढवावे लागते. याचा अर्थ असा की स्वतःचे किंवा इतरांचे नियंत्रण नसल्यास दारूचे हळूहळू व्यसन लागत जाते. हे प्रत्येकाच्या बाबतीत होत नाही. पण अनेक जणांना मात्र व्यसन लागते हे लक्षात असू द्या.

Tuesday, April 19, 2011

हे वाचू नका

काही म्हणजे काहीच सुचत नाहीये. असंच नुसतीच की-बोर्डवरून बोटं फिरवतोय. यातून काही फार वाचनीय निघणार नाहीये. पण आत्ता या क्षणाला दुसरं काहीच नाहीये करण्यासारखं. समोर पिंपळाचं झाड अंधारातही मी आहे असं सांगतंय. कपडे, दप्तर (बरेच दिवसांनी वापरला हा शब्द), माउस, डास मारायची रॅकेट, पाकिट, कॅमेरा, रूमाल, पेनड्राइव्ह, कंगवा, मोबाइल, बॅटरी, चार्जर, पेन अशा काही जिन्नसांमध्ये एका सजीव प्राण्याची कळपाटावरून बोटं फिरतायंत. कुत्र्यांचं पार्श्वसंगीत तालात सुरू आहे.
कुत्र्यांवरून आठवलं, डासाप्रमाणेच या प्राण्याचंही काहीतरी केलं पाहिजे. काम-धंदा नसला की नुसते भुंकत बसतात. कुत्र्यांनी म्हणे भूतं दिसतात. त्यांची व्हिजन रेंज चिक्कार असते अशी माहिती एका थोर मित्राने पुरवलीये. पण भूतं दिसली म्हणून घाबरायचं कशाला. आणि च्यायला कुत्राच घाबरायला लागला की उद्या साखळीला बांधायचं कुणाला? भूताला?
Predator 2 नावाचा एक अशक्य सिनेमा नुकताच डोळ्यांमध्ये भरलाय. त्याचं रवंथ सुरू आहे. म्हणजे असा एखादा बायो-टेक्नो-फिजिओ-केमिकल जीव गोकुळवर चहा पिताना आढळला तर समस्त पार्लेकरांना सांस्कृतिक धक्काच बसेल. पुढच्या वर्षी गुढीपाडव्याला शोभायात्रेमध्ये काही कार्टी तसा पोशाख वगैरे करून पेपरात फोटो छापून आणतील. फडकेंकडे पेढे विकत घेऊन पार्लेश्वराचं दर्शन घ्यायला हा बा-टे-फि-के जीव रांगेत उभा राहिला तर? किंवा चौकातल्या दहीहंडीमध्ये सगळ्यात वरच्या थरावर हे काका कसे दिसतील असे काही क्रिएटिव्ह विचार सुरू आहेत.
बाकी या हॉलिवूडवाल्यांच्या कल्पनाशक्तीला दाद दिली पाहिजे. परवा रात्री उगीचच The Grudge नावाचा एक तद्दन बोर पण ब-यापैकी फाडू सिनेमा बघितला. रद्दड याच्यासाठी की भूत दाखवण्यासाठी उगीचच मध्येच भो किंवा नुसतंच ऑ असे आवाज सुरू होते. असो. पुरे.
काल रात्री साडेदहाला झोपलो. पावणेतीनला अचानक जाग आली. तो ग्रज नामक सिनेमा आठवून फाटली. ग्लुकॉन-डी बनवून प्यायलो. मोबाइलवर गाणी ऐकत झोपण्याचा प्रयत्न केला पण फसला. पुन्हा उठलो आणि सरळ लॅपटॉप सुरू केला. (ज्याने कुणी लॅपटॉप शोधून काढला त्याला माझ्या तर्फे बाबूचा वडापाव फुकट, चटणीसकट) थोडावेळ इकडेतिकडे क्लिक करून मग ४ वाजता डोळे मिटले. पुन्हा थोड्यावेळाने जाग आली तेव्हा उजाडलं होतं. तेव्हा जरा बरं वाटलं.
असो. कायच्या काय सुरू आहे. बोटं दुखायला लागलीत. मोडली पाहिजेत.

Thursday, April 14, 2011

ढवळाढवळ

गरम पाण्यात एक चमचा साखर घाला आणि विरघळेपर्यंत ढवळा.
त्यामध्ये दोन चमचे चहा पावडर घाला आणि पुन्हा ढवळा
अर्धा कप दूध घाला आणि चहासारखा रंग येई पर्यंत ढवळत रहा. चहा तयार
ही तमाम ढवळाढवळ चहा नामक उत्तेजक पेयासाठी आहे. चमच्याच्या आडव्यातिडव्या फिरण्याने काहीतरी प्रॉडक्टिव्ह होत असतं म्हणून ढवळाढवळीचा हा सगळा खटाटोप खपवून घेतला जातो. खाण्यापिण्याच्या संदर्भात हे होणं साहजिकच आहे हो. पण एखाद्याच्या वैयक्तिक आयुष्यात ढवळाढवळ करण्याचा प्रयत्न, नव्हे कटच म्हणावा, कुणी करत असेल तर त्याला काय उत्तर आहे?
काहीही कारण नसताना निव्वळ फालतू गोष्टींसाठी दुस-याच्या आयुष्यात ढवळाढवळ करण्याचा चावटपणा करायला लोक का उत्सुक असतात देवच जाणे. एकप्रकारचं आत्मिक सुख मिळतं कुरापती काढताना. दुस-याच्या दुःखात आनंद शोधत दात विचकत उजळ माथ्याने फिरत असतात हे जीव. "अरेरे हे कसं काय झालं?" या प्रश्नात काळजी कमी आणि भोचकपणाच जास्त. सांगितलंय कुणी नाही तिथे नाक खुपसायला? स्वतःच्या भानगडी निस्तरताना नाकी नऊ येतात इथे तर दुस-यांच्या भांड्यात चमचा घालून चव चाखायची खोड करायची अक्कल कशी काय येते? एकतर आपल्याच भानगडी समजेपर्यंत उशीर झालेला असतो इथे. दुस-यांच्या पांघरूणात घुसायचंच कशाला?
अगं बाई कसं केलं बघा त्याने. कसं होणार त्याच्या घरच्यांचं. आपण जाऊन समजावलं पाहिजे त्याला.
अहो काकू खाल्ली मी माती. खातात काही लोक. छंद असतो तो त्यांचा. दात खराब होतात त्याने वगैरे गोष्टी माहित्येय. बरं, मी माती खाल्ली म्हणून जगाच्या नकाशावरच्या जमिनीच्या एकूण भूभागामध्ये काही फरक पडलाय का? तुमचं घर खचलंय का? ओट्याला तडा गेलाय का? तुमच्या कामवाल्या बाईंनी बहिष्कार घातलाय का तुमच्या घरावर? काय प्रॉब्लेम आहे तुमचा?
चमचा कुणाचा, भांड कुणाचं, पदार्थ कोणताय, खाणारेय कोण, ताट कुठे आहे याचा पत्ता नसताना गॅस पेटवण्यात काय अर्थ आहे?